Met dank aan Marijn en Patricia Strang en Petra van Ewijk voor de foto's

Meer lezen over zwangerschap en aromatherapie? Klik hier naar aromatherapeute Dons Herfst van EXTRENCE

Klik hier om meer te lezen over wat nu eigenlijk verstaan wordt onder een goede multivitamine (ook in de zwangerschap)

Voeding in de zwangerschap
Tips in het algemeen

Gebruik een gezonde basisvoeding

Algemene richtlijnen:

Wat je niet moet eten:
* Rauw(e) vlees(waren)
In rauw of halfgaar vlees kunnen eitjes zitten van een parasiet die de infectieziekte toxoplasmose kan
veroorzaken. Je hoeft daar zelf niets van te merken, maar je baby kan besmet raken en dit kan ernstige
afwijkingen bij het kind veroorzaken.
*Leverproducten
Eet geen lever, want daarin zit teveel vitamine A. Neem van leverproducten als leverworst, pastei, paté,
Hausmacher, Berliner niet meer dan 1 boterham per dag.
*Rauwmelkse kazen
Bij kazen zoals brie, camembert, en roquefort moet je op de verpakking kijken of er niet ”au lait cru”
op staat. Dan mag je het niet gebruiken. Opmerking: in de meeste supermarkten worden deze producten
verkocht, maar zijn ze gemaakt van gepasteuriseerde melk! Dan kun je het gerust eten. Ook melk direct
van de koe kun je beter niet drinken. Je kunt van rauwe melkproducten de voedselinfectie Listeriose
oplopen, veroorzaakt door de Listreria-bacterie. Daar wordt je als volwassene zelden ziek van, maar
een infectie voor het kind kan fataal zijn.
*Niet-gewassen rauwkost
Eet in het buitenland nooit rauwkost. Het wordt vaak of niet gewassen of onzorgvuldig, of gewassen met
(soms besmet) water.
*Niet eten:
*Gerookte zalm wordt vaak afgeraden, omdat, als de vis niet goed gerookt is, hier de Listeria bacterie
in kan zitten. Andere vis mag je wel eten. Sterker nog: het is goed om voldoende vette vis te eten vanwege
de omega 3 vetzuren (meervoudig onverzadigde vetzuren) die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van
het centrale zenuwstelsel. Eet 1-3 maal per week vis. Als je niet van vis houdt, slik dan visoliecapsules
waarvan je weet dat deze zuiver zijn zoals: visolie forte 550 van AOV of Visolie van Bional. Neem
geen eigen merken visolie. Vele olien zijn verontreinigd of zo gemaakt dat er veel verontreinigingen in zitten.

Belangrijke zaken over de voeding
*Zie Tips in het algemeen en wat je niet moet eten.

*Eet volwaardig en gevarieerd: volkorenproducten en onbewerkte voedingsmiddelen, verse producten,
groente en fruit. Geen kant en klaar maaltijden, want deze bevatten teveel vet, zout en/of suiker en te
weinig vitaminen en mineralen.

*Neem de tijd voor elke maaltijd

*Wees zuinig met zout

*Drink absoluut geen cola. Cola is funest voor de darmflora en remt de opname van ijzer.
Dit mineraal is erg belangrijk in de zwangerschap en hieraan heeft men toch vaak al een tekort!

*Tijdens de zwangerschap heb je geen extra koolhydraten nodig. Let wel op het soort koolhydraten
dat je gebruikt: geen geraffineerde witmeel producten zoals witbrood, suiker en frisdrank met suiker,
maar volkorenproducten (ook de pasta’s) en snoepjes met fructose of maismoutstroop. Witte suiker
onttrekt voedingsstoffen uit het lichaam en kunnen een schommelende of te lage bloedsuikerspiegel
veroorzaken (hypoglykemie) of zwangerschapssuiker uitlokken.

*Gebruik voldoende vezels. Deze zitten in fruit, groente, noten, zaden, peulvruchten en volkorenproducten.

*Eiwitten: Tijdens de zwangerschap heeft het lichaam een verhoogde behoefte aan eiwitten, maar in
Nederland gebruiken we gemiddeld meer dan voldoende eiwitten, dus daar hoef je geen speciale
aandacht aan te geven. Eet je vegetarisch, zorg dan voor verantwoorde vleesvervangers en voldoende
groene groenten voor je ijzer.

*Eet voldoende fruit en groente: 2 stuks fruit en twee ons groente per dag.

*Gebruik voldoende meervoudig onverzadigde vetzuren. Deze goede vetzuren zijn van groot
belang voor de ontwikkeling en het functioneren van het centrale zenuwstelsel van de baby.
Vooral in het derde trimester van de zwangerschap heeft de baby behoefte aan een
specifiek vetzuur: DHA. Dit is nodig voor de ontwikkeling van de hersenen en de ogen.
Essentiële vetzuren komen voor in lijnzaad- , tarwekiem-, en walnootolie (deze soorten niet verhitten).
Verder in sesam- en zonnebloemolie, walnoten, zaden en vette vis zoals makreel, haring
(in alle opzichten het gezondste) en sardines. Eet daarom 1-3 maal per week vette vis.
Lust je dit niet, gebruik dan een visolie-preparaat zoals Visolie forte-550 van AOV.
Combineer normaal gesproken een visolie-preparaat altijd met 100-250 IE (Internationale Eenheden)
vitamine E per dag, anders oxideren (roesten) de vetzuren en schiet je er nog niks mee op
(in visolie forte-550 van AOV zit dit al).

*Drink minimaal twee liter vocht per dag. Vooral water (beste: Spa Blauw), kruidenthee,
vruchtensappen en groentesappen. Geen of weinig koffie, ook niet teveel gewone thee.

*Gebruik olijfolie om in te bakken of roerbakken (tip: doe er een klontje roomboter in dan
oxideren de vetzuren minder). Alle andere oliën oxideren als je ze verhit: koud zijn ze dus gezond
(een beetje in de sla) maar verhit je ze, dan ontstaan er transvetzuren die heel erg ongezond zijn.

*Gebruik roomboter op je brood (dun) en geen margarine of halvarine, dit zijn zeer bewerkte
producten en bevatten veel transvetzuren (=ongezond). Veel verzadigde vetten is altijd ongezond,
dus dun smeren.

*Zorg voor voldoende vitamine B6: Dit zit in aardappelen, bananen, volkorenbrood, noten,
vis en vlees. Een tekort kan leiden tot zwangerschapsbraken, haaruitval en huidproblemen.
In overleg met arts of therapeut kan gekozen worden voor suppletie van B6 (25 mg per dag).
Beter is te kiezen voor P5P (pyridoxaal-5-fosfaat). Dit wordt gemakkelijker door het lichaam
opgenomen. Slik je een multivitamine, kijk dan of dit er al in zit.

*Zorg voor voldoende vitamine D: De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert om tijdens de
zwangerschap 5 microgram extra in te nemen. (7,5 microgram als u een donkere huid hebt of veel
binnen zit).Vitamine D is onmisbaar voor de opname van calcium, magnesium en zink en belangrijk
voor de groei en de botontwikkeling van het kind.

*Zorg voor voldoende vitamine A. Zwangere vrouwen hebben een verhoogde behoefte aan vitamine A.
Teveel vitamine A veroorzaakt geboorteafwijkingen. Er wordt nog steeds afgeraden lever te eten en
niet meer dan 1 boterham per dag vleeswaren met lever erin zoals Berliner of leverpastei.
In multivitaminen zitten tegenwoordig geen te hoge doseringen vitamine A meer.

*Gebruik voldoende ijzerrijke producten: IJzer is belangrijk voor de opbouw van rode
bloedlichaampjes en daarmee voor het zuurstoftransport, zowel bij jezelf als bij de baby.
Dit zit in: peulvruchten, vlees(producten), eieren, volkorenproducten en gedroogde zuidvruchten
zoals abrikozen. Om aan te vullen kun je Roosvicee Ferro drinken of Floradix tabletten of drank nemen.
Een betere vorm van ijzer zit in: ijzeraminochelaat van AOV(1-2 maal daags 1 tablet)
Niet combineren met een ijzerpreparaat dat je door arts of verloskundige krijgt voorgeschreven.
(Dan krijg je teveel binnen). Belangrijke tip: Ijzer wordt veel beter opgenomen indien er voldoende
vitamine C aanwezig is. Dus neem voldoende fruit, groente en aardappelen om aan deze voor
waarde te voldoen en slik een voedingssupplement met extra C zoals C-perfekt van AOV
of ascorbinezuur (in elke drogist verkrijgbaar: let op: niet bij maagzuurproblemen en/of maag/darmklachten.
Dan dient de ontzuurde vitamine C te worden genomen: C-Perfekt van AOV of Ester C-500 van Orthica.

*Zorg voor voldoende calcium: zorgt voor de groei en botontwikkeling van het kind.
Neem voldoende melkproducten, het beste is biogarde in plaats van de “gewone” melkproducten.

*Zorg voor voldoende magnesium: Dit zorgt voor de bloeddruk, bloedstolling, en cholesterolspiegel
van het bloed. Een tekort aan magnesium kan leiden tot: zwangerschapsvergiftiging, hoge bloeddruk,
beenkrampen, misselijkheid, een laag geboortegewicht en problemen met de bloedssuikerspiegel.
Het zit in: zilvervliesrijst, tarwekiemen, volkorenbrood, banaan, groenten en sojabonen.
Onze voeding bevat over het algemeen te weinig magnesium. De opname van magnesium
wordt geremd door een overmatige inname van calcium.
Als u vegetarisch eet: let er dan op dat u voldoende B-vitamines, ijzer en goede vetzuren binnenkrijgt.
Kies voor ijzerrijke vleesvervangers, zoals volkoren graanproducten en peulvruchten. B-vitamines
zitten met name in volkorenproducten, aardappelen, peulvruchten, eieren en zuivelproducten.
In het algemeen is, om aan deze voorwaarden te voldoen, het beste gezond te eten en een multivitamine
te gebruiken, geschikt voor de zwangere vrouw.

Voedingssupplementen in de zwangerschap

Gebruik een multi-vitamine geschikt voor de zwangere vrouw.
Uit onderzoek van de stichting Orthomoleculaire Educatie (dat gecontroleerd is door TNO) blijkt dat ook
in de categorie zwangere vrouwen, over de hele Nederlandse bevolking(!!), vitaminetekorten voorkomen.
Inmiddels beveelt het voedingscentrum ook het gebruik van een multi aan in de zwangerschap,
een revolutie!
Een goede multivitamine voor zwangeren is bijvoorbeeld: Stratafem of Prenafem van Orthica,
waarbij de laatste de voorkeur verdient omdat hier de omega 3 vetzuren in zitten, die goed zijn
voor moeder en baby (voor de baby is het met name belangrijk voor de hersenontwikkeling).
Ook in de periode dat men borstvoeding geeft kan dit gebruikt worden.
Een gewone multivitamine mag meestal NIET door zwangeren geslikt worden!!
(Behalve bijvoorbeeld Orthobasis van AOV). Tijdens de zwangerschap niet meer dan
7500 IE (Internationale Eenheden) vitamine A per dag gebruiken (dat lukt je trouwens nooit via voeding ).
Tegenwoordig wordt dit streng gecontroleerd. Er is geen multivitamine meer waar megadoses vitamine
A in zitten!

Gebruik extra foliumzuur
Te koop in tabletvorm bij de apotheek en drogist, dit voorkomt 80% van de zogenaamde open ruggetjes.
Beter is nog: dibencozide complex (2 maal daags 1 tablet) van AOV omdat hier ook vitamine B12 in zit.
Beide vitamines hebben elkaar nodig!

Gebruik een ijzerpreparaat dat goed is van kwaliteit
Het kan nooit kwaad om je ijzergehalte in de zwangerschap wat op te krikken met Floradix
(Er zijn hiervan ook tabletten verkrijgbaar, niet iedereen lust het drankje).
Na de bevalling heeft niemand een geweldig ijzergehalte, het is dus een goede preventie tegen ijzertekort.
Anders ligt dit met echt sterkere ijzerpreparaten. Gebruik deze alleen op advies van arts, verloskundige
of therapeut. Sommige ijzerpreparaten zijn dan ook alleen op recept te krijgen.
Je kunt zelf ijzer aminochelaat 15 mg van AOV bestellen bij de apotheek.
Gebruik dit echter nooit in combinatie met een regulier ijzerpreparaat (dan krijg je teveel binnen).
Hiervan kun je 1-2 maal daags 1 tablet bij een maaltijd van nemen. Gebruik niet meer dan 30 mg
hiervan op een dag.

Gebruik een visoliepreparaat
Essenti ële vetzuren zijn belangrijk voor vele stofwisselingsfuncties. In de zwangerschap treedt vaak
een tekort op aan essentiële vetzuren. Gebruik Visolie forte-550 van AOV.
Combineer een visoliepreparaat altijd met 100-250 IE (Internationale Eenheden) vitamine E per dag,
anders oxideren (roesten) de vetzuren en schiet je er nog niks mee op.
In Visolie Forte-550 van AOV zit dit al in.

Gebruik een probioticum:
Bij darmklachten of om een optimale darmflora te cre ëren: gebruik een probiotica (de goede darmbacteriën),
zoals Orthiflor Original van Orthica. Belangrijk weetje: de baby wordt zonder darmflora geboren en wat
er al in de darmen zit, heeft de baby van de moeder meegekregen. Is jouw darmflora niet in balans (zoals vaak
het geval is bij vaginale schimmelinfecties en/of stoelgangproblemen) dan is de darmflora van de baby dat
meestal ook niet als deze geboren wordt. Vaak zie je dat baby’s meer dan normaal darmkrampen hebben.
Vervelend voor de baby en ook voor de moeder, want die zit met een huilende baby.
Meer lezen over probiotica: klik hier

Andere belangrijke richtlijnen
*Gebruik nooit nicotine of alcohol in je zwangerschap
*Medicijnen
Krijg je medicijnen in je zwangerschap, vraag dan altijd extra of dit geen kwaad kan.
Gebruik geen enkel medicijn zonder overleg met huisarts en/of apotheek en/of verloskundige.
Gebruik geen enkel alternatief medicijn (homeopathisch, kruiden/fytotherapeutisch, voedingssupplement)
zonder overleg met een therapeut of arts. Lees altijd het etiket en de bijsluiter.
*Ga niet afvallen tijdens de zwangerschap: er komen dan afvalstoffen vrij die van invloed kunnen zijn op
de gezondheid van de baby.
*Pas op met het bewaren van voeding: (met name vleeswaren, rauwkost).
Eten dat te lang in de koelkast wordt bewaard, kan de Listeria-bacterie bevatten.
Deze bacterie kan voedselvergiftiging veroorzaken en zelfs een miskraam.

Zwangerschapskwaaltjes

Preventie
Vooraf: Raadpleeg bij klachten altijd je verloskundige, gynaecoloog of huisarts
Lees vooral de voedingstips en alles over voeding en belangrijke richtlijnen in de zwangerschap goed
door: VOORKOMEN IS BETER DAN GENEZEN!!!!!!!!!
Raadpleeg voordat je specifieke tips opvolgt de waarschuwingen.
Waarschuwingen:
*Als je kruidenthee drinkt, drink dan nooit teveel van een thee op een dag (maximaal een paar kopjes)
en wissel de kruidentheeën het liefst af. Overmatig gebruik van kamillethee kan tot braken leiden.

Tips in het algemeen

* gebruik een gezonde basisvoeding

*Algemene richtlijnen:
*Brood 5-7 sneden
*Aardappels/pasta /rijst 3-5 stuks/150-250 gram
*Groente 200 gram (3-4 groentelepels)
*Fruit 2 stuks
*Melk of melkproducten 2-3 glazen
*Kaas** 2 plakken
*Vlees**, kip, ei, tahoe of tempé 100 gram(=75 gram gaar)
*Vleeswaren: 1-2 plakjes Bij voorkeur de minder vette soorten
*Vocht: 2 liter per dag (geen koffie en excl. melkproducten)
*Om in te bakken of roerbakken: olijfolie met een klontje roomboter erin (geen andere plantaardige olie verhitten dan olijfolie, dit geeft zeer ongezonde vetten de zgn. transvetzuren.)

**Bepaalde soorten worden afgeraden:

Wat je niet moet eten:

*Rauw(e) vlees(waren)
In rauw of halfgaar vlees kunnen eitjes zitten van een parasiet die de infectieziekte toxoplasmose
kan veroorzaken. Je hoeft daar zelf niets van te merken, maar je baby kan besmet raken en dit
kan ernstige afwijkingen bij het kind veroorzaken.
*Leverproducten
Eet geen lever, daarin zit teveel vitamine A. Neem van leverproducten als leverworst, pastei,paté,
Hausmacher, Berliner niet meer dan 1 boterham per dag.
*Rauwmelkse kazen
Bij kazen zoals brie, camembert en roquefort moet je op de verpakking kijken of er niet ”au lait cru”
op staat. Dan mag je het niet gebruiken. Opmerking: in de meeste supermarkten worden deze producten
verkocht, maar zijn ze gemaakt van gepasteuriseerde melk! Dan kun je het gerust eten. Ook melk
direct van de koe kun je beter niet drinken. Je kunt van rauwe melkproducten de voedselinfectie
Listeriose oplopen, veroorzaakt door de Listreria-bacterie. Daar wordt je als volwassene zelden
ziek van, maar een infectie voor het kind kan fataal zijn.
*Niet-gewassen rauwkost
Eet in het buitenland nooit rauwkost. Het wordt vaak of niet gewassen of onzorgvuldig, of gewassen met
(soms besmet) water.
*Niet eten:
*Gerookte zalm wordt vaak afgeraden, omdat als de vis niet goed gerookt is, hier de Listeria bacterie
in kan zitten. Andere vis mag je wel eten. Sterker nog: het is goed om voldoende vette vis te eten vanwege
de omega 3 vetzuren (meervoudig onverzadigde vetzuren) die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van het
centrale zenuwstelsel. Eet 1-3 maal per week vis. Als je niet van vis houdt, slik dan visoliecapsules waarvan
je weet dat deze zuiver zijn zoals: visolie forte van AOV bijvoorbeeld.

Belangrijke zaken over de voeding

*Zie Tips in het algemeen en wat je niet moet eten.

*Eet volwaardig en gevarieerd: volkorenproducten en onbewerkte voedingsmiddelen,
verse producten, groente en fruit. Geen kant en klaar maaltijden want deze bevatten teveel vet,
zout en/of suiker en te weinig vitaminen en mineralen.

*Neem de tijd voor elke maaltijd

*wees zuinig met zout

*Drink absoluut geen cola. Cola is funest voor de darmflora en remt de opname van ijzer.
Dit mineraal is erg belangrijk in de zwangerschap en hieraan heeft men toch vaak al een tekort!

*Tijdens de zwangerschap heb je geen extra koolhydraten nodig. Let wel op het soort koolhydraten
dat je gebruikt: geen geraffineerde witmeel producten zoals witbrood, suiker en frisdrank met suiker,
maar volkorenproducten (ook de pasta’s) en snoepjes met fructose of maismoutstroop.
Witte suiker onttrekt voedingsstoffen uit het lichaam en kunnen een schommelende of te lage
bloedsuikerspiegel veroorzaken (hypoglykemie) of zwangerschapssuiker uitlokken.

*gebruik voldoende vezels: Deze zitten in fruit, groente, noten, zaden, peulvruchten en volkorenproducten.

*Eiwitten: Tijdens de zwangerschap heeft het lichaam een verhoogde behoefte aan eiwitten, maar in
Nederland gebruiken we gemiddeld meer dan voldoende eiwitten, dus daar hoef je geen speciale
aandacht aan te geven.
Eet je vegetarisch zorg dan voor verantwoorde vleesvervangers en voldoende groene groenten voor je ijzer.

*Eet voldoende fruit en groente: 2 stuks fruit en twee ons groente per dag.

*gebruik voldoende meervoudig onverzadigde vetzuren. Deze goede vetzuren zijn van groot belang
voor de ontwikkeling en het functioneren van het centrale zenuwstelsel van de baby.
Vooral in het derde trimester van de zwangerschap heeft de baby behoefte aan een specifiek vetzuur:
DHA. Dit is nodig voor de ontwikkeling van de hersenen en de ogen. Essentiële vetzuren komen voor
in lijnzaad- , tarwekiem-, en walnootolie (deze soorten niet verhitten). Verder in sesam- en zonnebloemolie,
walnoten, zaden en vette vis zoals zalm( maar dit wordt vaak afgeraden vanwege de eventuele besmetting
met de Listeria bacterie), makreel, haring (in alle opzichten het gezondste) en sardines. Eet daarom
1-3 maal per week vette vis.
Lust je dit niet, gebruik dan een visolie-preparaat zoals Visolie forte-550 van AOV. Combineer normaal
gesproken een visolie-preparaat altijd met 100-250 IE (Internationale Eenheden) vitamine E per dag,
anders oxideren (roesten) de vetzuren en schiet je er nog niks mee op.(In visolie forte-550 van AOV zit
dit al.

*Drink minimaal twee liter vocht per dag. Vooral water (beste: Spa Blauw), kruidenthee,
vruchtensappen en groentesappen. Geen of weinig koffie, ook niet teveel gewone thee.

*Gebruik olijfolie om in te bakken of roerbakken (tip: doe er een klontje roomboter in dan oxideren
de vetzuren minder). Alle andere oliën oxideren als je ze verhit: koud zijn ze dus gezond (een beetje in de
sla) maar verhit je ze, dan ontstaan er transvetzuren die heel erg ongezond zijn. Gebruik nooit
verzadigde vetten om in te bakken en braden.

*Gebruik roomboter op je brood (dun) en geen margarine of halvarine, dit zijn zeer bewerkte
producten en bevatten veel transvetzuren (=ongezond). Veel verzadigde vetten is altijd ongezond,
dus dun smeren.

*Zorg voor voldoende vitamine B6: Dit zit in aardappelen, bananen, volkorenbrood, noten, vis en vlees.
Een tekort kan leiden tot zwangerschapsbraken, haaruitval en huidproblemen.
In overleg met arts of therapeut kan gekozen worden voor suppletie van B6 (25 mg per dag).
Beter is te kiezen voor P5P (pyridoxaal-5-fosfaat). Dit wordt gemakkelijker door het lichaam opgenomen.
Slik je een multivitamine, kijk dan of dit er al in zit.

*Zorg voor voldoende vitamine D: De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert om tijdens de
zwangerschap 5 microgram extra in te nemen. (7,5 microgram als u een donkere huid hebt of veel
binnen zit).Vitamine D is onmisbaar voor de opname van calcium, magnesium en zink en belangrijk
voor de groei en de botontwikkeling van het kind.

*Zorg voor voldoende vitamine A. Zwangere vrouwen hebben een verhoogde behoefte aan
vitamine A. Teveel vitamine A veroorzaakt geboorteafwijkingen. Er wordt nog steeds afgeraden
lever te eten en niet meer dan 1 boterham per dag vleeswaren met lever erin zoals Berliner of leverpastei.
In multivitaminen zitten tegenwoordig geen te hoge doseringen vitamine A meer.

*Gebruik voldoende ijzerrijke producten: IJzer is belangrijk voor de opbouw van rode bloedlichaampjes
en daarmee voor het zuurstoftransport, zowel bij jezelf als bij de baby. Dit zit in: peulvruchten,
vlees(producten), eieren, volkorenproducten en gedroogde zuidvruchten zoals abrikozen.
Om aan te vullen kunt u Roosvicee Ferro drinken of Floradix tabletten of drank nemen.
Een betere vorm van ijzer zit in: ijzeraminochelaat van AOV(1-2 maal daags 1 tablet)
Niet combineren met een ijzerpreparaat dat u door arts of verloskundige krijgt voorgeschreven.
(Dan krijg je teveel binnen). Belangrijke tip: IJzer wordt veel beter opgenomen indien er voldoende
vitamine C aanwezig is. Dus neem voldoende fruit, groente en aardappelen om aan deze voorwaarde
te voldoen en slik een voedingssupplement met extra C zoals C-perfekt van AOV of ascorbinezuur
(in elke drogist verkrijgbaar: let op: niet bij maagzuurproblemen en/of maag/darmklachten.
Dan dient de ontzuurde vitamine C te worden genomen: bijvoorbeeld C-Perfekt van AOV, of van andere merken te koop: calciumascorbaat of magnesiumascorbaat.

*Zorg voor voldoende calcium: zorgt voor de groei en botontwikkeling van het kind.
Neem voldoende melkproducten, het beste is biogarde in plaats van de “gewone” melkproducten.

*Zorg voor voldoende magnesium: Dit zorgt voor de bloeddruk, bloedstolling, en cholesterolspiegel van
het bloed. Een tekort aan magnesium kan leiden tot: zwangerschapsvergiftiging, hoge bloeddruk,
beenkrampen, misselijkheid, een laag geboortegewicht en problemen met de bloedsuikerspiegel.
Het zit in: zilvervliesrijst, tarwekiemen, volkorenbrood, banaan, groenten en sojabonen. Onze
voeding bevat over het algemeen te weinig magnesium.
De opname van magnesium wordt geremd door een overmatige inname van calcium.

Als je vegetarisch eet: Let er dan op dat je voldoende B-vitamines, ijzer en goede vetzuren
binnenkrijgt. Kies voor ijzerrijke vleesvervangers, zoals volkoren graanproducten en peulvruchten.
B-vitamines zitten met name in volkorenproducten, aardappelen, peulvruchten, eieren en zuivelproducten.
In het algemeen is, om aan deze voorwaarden te voldoen, het beste gezond te eten en een
multi-vitamine te gebruiken, geschikt voor de zwangere vrouw:

Gebruik een multi-vitamine geschikt voor de zwangere vrouw.
Uit onderzoek van de Stichting Orthomoleculaire Educatie (dat gecontroleerd is door TNO)
blijkt dat ook in de categorie zwangere vrouwen, over de hele Nederlandse bevolking (!!),
vitaminetekorten voorkomen. Een goede multivitamine voor zwangeren is bijvoorbeeld:
Stratafem of Prenafem van Orthica,waarbij de laatste de voorkeur verdient omdat dit
product de belangrijke omega 3 vetzuren bevat, die belangrijk zijn voor moeder en kind.
(voor het kind met name met betrekking tot de hersenontwikkeling, noot: het is wel een minimale hoeveelheid vetzuren die in een multi past, dus daarnaast visolie/omega3 vetzuren gebruiken is wel aan te bevelen!!).
Ook in de periode dat men borstvoeding geeft kan dit gebruikt worden.
Een gewone multivitamine mag meestal NIET door zwangeren geslikt worden!!
(Behalve bijvoorbeeld Orthobasis van AOV). Tijdens de zwangerschap niet meer dan
7500 IE (Internationale Eenheden) vitamine A per dag gebruiken.
Tegenwoordig wordt dit streng gecontroleerd. Er is geen multi-vitamine meer waar megadoses
vitamine A in zitten!

Gebruik extra foliumzuur
Te koop in tabletvorm bij de apotheek en drogist, dit voorkomt 80% van de zogenaamde open
ruggetjes. Beter is nog: dibencozide complex (2 maal daags 1 tablet) van AOV omdat hier ook
vitamine B12 in zit. Beide vitamines hebben elkaar nodig!

* Gebruik nooit nicotine of alcohol in je zwangerschap

* Medicijnen
Krijg je medicijnen in je zwangerschap, vraag dan altijd extra of dit geen kwaad kan.
Gebruik geen enkel medicijn zonder overleg met huisarts en/of apotheek en/of verloskundige.
Gebruik geen enkel alternatief medicijn (homeopathisch, kruiden/fytotherapeutisch, voedingssupplement)
zonder overleg met een therapeut of arts. Lees altijd het etiket en de bijsluiter.

*Kruiden en natuurproducten die je absoluut NIET mag hebben in je zwangerschap: laxeermiddelen, laxeerthee, pijpbloem (aristolea clematis), wilde Indigo,Heermoes, St JAcobskruid, Aloe vera (sap en thee), artemisia, chelidonium majus, cimicifuga, hydratis canadensis, juniperus communis, oreganum vulgare, rosmarinus officinalis, salvia officinalis, thuja occidentalis. Uiteraard is deze lijst niet volledig.

* Gebruik een ijzerpreparaat dat goed is van kwaliteit
Het kan nooit kwaad om je ijzergehalte in de zwangerschap wat op te krikken met Floradix
(Er zijn hiervan ook tabletten verkrijgbaar; niet iedereen lust het drankje). Na de bevalling heeft
niemand een geweldig ijzergehalte, het is dus een goede preventie tegen ijzertekort.
Anders ligt dit met echt sterkere ijzerpreparaten. Gebruik deze alleen op advies van arts,
verloskundige of therapeut. Sommige ijzerpreparaten zijn dan ook alleen op recept te krijgen.
Je kunt zelf ijzer aminochelaat 15 mg van AOV bestellen bij de apotheek. Gebruik dit echter nooit
in combinatie met een regulier ijzerpreparaat (dan krijg je teveel binnen). Hiervan kun je 1-2 maal daags
1 tablet bij een maaltijd van nemen. Gebruik niet meer dan 30 mg hiervan op een dag.

*Ziekte in de zwangerschap

In de zwangerschap is men meestal vatbaarder dan normaal. Om de weerstand te vergroten
of hoog te houden, of te gebruiken wanneer men al ziek geworden is: Vitamine C uit de drogist
voldoet in dit geval meestal (de meeste vitamines uit de drogist raad ik sterk af vanwege slechte kwaliteit).
Dit is de gewone vitamine C en heet ascorbinezuur (overal verkrijgbaar). Neem hiervan 1 tablet per
dag van 1000 mg. Beter is nog dit te verdelen en 2 maal daags 1 tablet van 500 mg te nemen
(of die van 1000 te breken). Wanneer je al ziek bent, kun je het ophogen naar 2 maal 1000 mg per dag.

Let op: wanneer je last hebt van zuurbranden/ brandend maagzuur: geen gewone vitamine
C nemen (ascorbinezuur) maar een ontzuurde vitamine C (anders worden de problemen erger):
(magnesiumascorbaat of calciumascorbaat). Een voorbeeld hiervan is
C-Perfekt van AOV (2 maal daags 1 tablet) of Ester-c-500 van Orthica.
(De laatste is van zeer hoge kwaliteit maar veel duurder). Beide middelen zijn niet
bij de drogist verkrijgbaar (misschien bij de Etos die het een en ander van de firma Orthica verkoopt)
en worden meestal door therapeuten voorgeschreven. Iedereen kan ze echter vrij bestellen bij de apotheek!!
Het gebruik hiervan is veilig.

2. Gebruik een visoliepreparaat
Essentiële vetzuren zijn belangrijk voor vele stofwisselingsfuncties. In de zwangerschap treedt vaak
een tekort op aan essentiële vetzuren. Gebruik Visolie forte-550 van AOV of Visolie van Bional bijvoorbeeld.
Combineer een visoliepreparaat altijd met 100-250 IE (Internationale Eenheden) vitamine E per dag,
anders oxideren (roesten) de vetzuren en schiet je er nog niks mee op. In Visolie Forte-550 van AOV
zit dit al in.

Kwaaltjes op alfabet

Aambeien:zie spataderen en aambeien

Bandenpijn
De baarmoeder groeit en trekt daardoor aan de verschillende banden waaraan deze is bevestigd.
Daardoor kan een zeurderige pijn of een drukgevoel recht of links in de onderbuik ontstaan. Soms houdt
deze pijn lang aan. Heel vervelend, maar niet iets om je zorgen over te maken (laat bij de verloskundige
wel altijd de oorzaak van pijn vaststellen).
Tips: Til geen zware dingen. Rust meer liggend op de zij met een kussen onder je knie.

Bekkeninstabiliteit
Bekkeninstabiliteit of symfysiolyse komt regelmatig voor. De klachten kunnen echter variëren
van licht tot zeer ernstig. Het lijkt erop dat de klachten tegenwoordig meer bestaan dan vroeger,
het is echter niet duidelijk wat de oorzaak hiervan is.
Door de veranderde hormoonhuishouding in de zwangerschap ontstaat verweking van de gewrichten
en worden banden en kapsels, die de verschillende delen van het bekken bij elkaar houden, slapper.
Dit gebeurt bij iedereen en is nodig om de baby geboren te laten worden. Ze kunnen echter zo slap
worden, dat het bekken instabiel wordt. Dan ontstaan er pijnklachten op het schaambeen, in de heupen
en liezen en achter bij het stuitje. Vooral bij bepaalde bewegingen (de zogenaamde asymmetrische
bewegingen), zoals traplopen, fietsen of op één been staan doen de klachten zich voor.Ook het
omdraaien in bed kan pijn veroorzaken. Alleen een deskundige kan bepalen of de klachten
ernstig genoeg zijn om therapie te volgen en of er echt sprake is van bekkeninstabiliteit of rugklachten.
Een beetje last is normaal, maar bij teveel pijn raad ik aan zo snel mogelijk een goede therapeut te zoeken.
De ervaring leert dat dit de klachten laat afnemen of erger voorkomt. Zorg ervoor, dat je bij iemand terecht
komt die een aparte scholing heeft op het gebied van bekkeninstabiliteit. Dit geeft de beste resultaten.
Een fysiotherapeut heeft niet altijd deze specifieke scholing. Een gespecialiseerde fysiotherapeut,
Mensendiecktherapeut of Cesartherapeut is aan te raden.
Rust en leefregels zijn in alle gevallen belangrijk. In ernstiger gevallen moeten specifieke oefeningen
worden gedaan onder strikte begeleiding.

Tips bij bekkenpijn:
*Vermijd asymmetrische bewegingen (traplopen, fietsen) Als je toch trappen moet lopen,
trek dan steeds je been bij.
*Neem je klachten serieus en trek aan de bel als je klachten hebt
*Vraag om een advies bij verloskundige of huisarts. (Geef duidelijk aan hoeveel pijn
je hebt: veel zwangere vrouwen hebben wel wat klachten maar niet iedereen behoeft therapie)
*Leer hoe je je anders kunt bewegen bij een therapeut gespecialiseerd in bekkenklachten
*Lees het boek van Cecile Rost: Bekkenpijn tijdens en na de bevalling. Hierin staan veel tips en
oefeningen. Voor vaste cursisten: het is aanwezig in de FLY AWAY bibliotheek. Een echte aanrader!
*Draag een bekkenband: vraag om advies bij de therapeut of bij de huisarts: er bestaan verschillende soorten
*Zorg dat je het bekken evenwichtig belast: draag niet één tas maar verdeel het gewicht over twee tassen
*Bind een zwachtel of doek om beide knieën, zodat je verplicht bent beide benen tegelijk om te draaien.
*Bij de Thuiszorgwinkels zijn hulpmiddelen te koop, zoals een stok met een knijper om dingen op te rapen
of een toiletverhoger.
*Bevallen op een baarkruk wordt door de verloskundige aangeraden. Er is wel eens verwarring,
want is sommige boeken wordt het weer afgeraden. Vraag bij twijfel je therapeut om raad!
Houd zoveel als kan de knieën bij elkaar en pak zelf je benen als je op je rug liggend bevalt
(laat niemand anders aan je benen trekken!) en houd je voeten zoveel mogelijk plat. In het boek van
Beatrijs Smulders en Mariël Croon wordt weer aangeraden om op de baarkruk te bevallen en staan
op bladzijde 84 specifieke tips. De baarkruk mag zeker niet te laag worden afgesteld. Ook op de skippybal
of op de knieën bevallen kan.
*Heel soms wordt ervoor gekozen de baby eerder te halen, zodat hij niet al te groot is. Dit zal echter
alleen in ernstige gevallen overwogen worden.
*Handig adres: Landelijke Stichting voor bekkenproblemen in relatie tot symfysiolyse, Postbus 38,
6610 AA Overasselt, tel. 024-6221352

Voedingssupplementen bij bekkeninstabiliteit/bekkenpijn:

*Kiezelzuur van AOV: 3 maal daags 2 tabletten (tijdens en na de zwangerschap)

*Truw 67,5. Dit is een heel speciaal middel. Vraag ernaar in de praktijk. Je kunt er in Nederland
niet aankomen, maar ik kan het middel zelf maken met het Prognosapparaat.

Bekkenpijn: zie bekkeninstabiliteit

Blaasontsteking
In de zwangerschap komt blaasontsteking vaker voor. Je hebt dit echter soms niet zo snel in de gaten als
wanneer je niet zwanger bent…. Pijn bij het plassen en een branderig gevoel treden soms niet op.
Bovendien ga je in je zwangerschap heel vaak plassen, dus dat ben je al gewend.
Vraag bij twijfel altijd of ze je urine even na willen kijken. Wat je merkt, is soms dat het wat trekt bij je
schaambeen aan de voorkant, dat het daar soms wat gespannen is of pijnlijk of dat je daar wat steken voelt.
Als er een blaasontsteking is, wordt dit behandeld met antibiotica.

Tips om blaasontsteking te voorkomen:
*Ga op tijd plassen en plas goed uit door je rug hol te maken. Als je bijna klaar bent, maak je de rug
afwisselend hol en bol. Na een paar keer ben je dan echt goed uitgeplast. Als er urine in de blaas blijft staan
kunnen hier zich gemakkelijk bacteriën in vermenigvuldigen.
*Neem voldoende vitamine C: veel fruit en groente en eventueel preventief 500 mg per dag extra vitamine C.
Bacteriën kunnen niet tegen een zuur milieu.
*Draag katoenen ondergoed.
*Plas goed na gemeenschap en was daarna alleen met water.
*Na toiletbezoek van voor naar achter vegen.

Tips bij een blaasontsteking:

*Gebruik Cran Max van Springfield of van Euronutri: 1-3 capsules per dag
*Lees zeker de bovenstaande tips door, deze gelden ook als er al een blaasontsteking is.
Vitamine C mag je ophogen tot 2 maal 1000 mg per dag.
*Drink brandnetelthee, dit werkt ontgiftend en bevat bovendien ook ijzer.

Bloedarmoede
*Meld het altijd bij de verloskundige of gynaecoloog als je je slap en moe voelt en vraag of ze je ijzergehalte
checken.
*Gebruik altijd een multi-vitaminepreparaat!! Bijvoorbeeld Prenafem van Orthica of Orthobasis van AOV.
*Gebruik een ijzerpreparaat dat goed is van kwaliteit
Het kan nooit kwaad om je ijzergehalte in de zwangerschap wat op te krikken met Floradix
(er zijn hiervan ook tabletten verkrijgbaar, niet iedereen lust het drankje). Na de bevalling heeft niemand een geweldig ijzergehalte, het is dus een goede preventie tegen ijzertekort.
Anders ligt dit met echte sterkere ijzerpreparaten. Gebruik deze alleen op advies van arts,
verloskundige of therapeut. Sommige ijzerpreparaten zijn dan ook alleen op recept te krijgen.
Je kunt zelf ijzer aminochelaat 15 mg van AOV bestellen bij de apotheek. Gebruik dit echter nooit in
combinatie met een regulier ijzerpreparaat (dan krijg je teveel binnen). Hiervan kun je 1-2 maal daags 1 tablet
bij een maaltijd van nemen. Gebruik niet meer dan 30 mg hiervan op een dag.
Wanneer je lactoferrine van AOV erbij gebruikt, wordt het ijzer beter opgenomen.
*Eet meer producten waar ijzer in zit zoals: (op volgorde van veel ijzer naar wat minder,
maar allemaal veel ijzerbevattend: gist, bouillonblokjes, rijstzemelen, thee, cacao, tarwezemelen
(volkorenbrood), pompoen, eipoeder, sesamzaad, peterselie, lever (beperkt in de zwangerschap, zie boven),
sojabonen, fazant, rode peper, zonnebloempitten, kikkererwten, gierst, zeewier, erwten,witte bonen, kapucijners, linzen, groene erwten, zuring, agar-agar, rookvlees, broccoli,noten,roggebrood.
(let op: bij hoge bloeddruk geen producten met hoog natriumgehalte zoals bouillonblokjes, rode peper en rookvlees!!)
*Drink na een maaltijd kruidenthee van brandnetel of frambozenblad (bevatten ijzer)

*Vermijd thee en koffie die de opname van ijzer belemmeren.
*Doe rustig aan!!

Bloeddruk: zie hoge bloeddruk en lage bloeddruk

Braken
Raadpleeg bij veel braken altijd een deskundige. Zie ook de tip bij misselijkheid.
Braken kan veroorzaakt worden door de veranderde hormoonhuishouding, een lage bloedsuikerspiegel,
tekort aan voedingsstoffen (met name vitamine B en ijzer, teveel geraffineerd voedsel, sterk gekruid of vet
voedsel, en druk op de maag door de groeiende baarmoeder. Veel water drinken helpt de hormoonspiegel
te verlagen. Eet gedurende de dag regelmatig kleine beetjes. Liefst 6 maal per dag (en niet 3 maal)
lichtverteerbare spijzen.

Je kunt een afweging maken of je voor een homeopathisch middel kiest of voor een voedingssupplement.
Er is niet van te voren te bepalen wat beter werkt, dat is een kwestie van uitproberen.
Een homeopathisch middel is wel goedkoper. Werkt dat niet, dan kun je altijd nog voor de volgende
voedingssupplementen kiezen:

*Pyridoxaal-5-fosfaat (dit is een specifieke vorm van vitamine B6): 2 maal daags 1 tablet
*Gember van AOV of Lamberts
*alfalfa
*Spirulina

*Maak een keuze uit de volgende homeopathische middelen: Hoe meer punten bij je passen
hoe groter de kans is dat het middel zal helpen, je hoeft echter niet alle verschijnselen te
vertonen die beschreven staan!! Tip: turf per middel de symptomen en kijk welk middel
het beste past bij jouw situatie.
Inname: een D6 potentie neem je 3 maal daags een half uur voor of een uur na het eten (in een schone mond).
Deze middelen kun je bij de apotheek bestellen. Merk: VSM. Ze zijn allen veilig in de zwangerschap.
Andere middelen of hogere potenties (zoals D12, C30 , K200 etc.) alleen op advies van een (klassiek)
homeopaat of therapeut nemen. Als er alleen een lagere potentie bijvoorbeeld D3 of D4 geleverd kan
worden, is dat ook goed. Inname hetzelfde. Kom je er niet uit: Neem contact op met de praktijk!
*Arsenicum album D6: tobben, precies type, angstig, depressief, onophoudelijk braken, kleine slokjes
water worden direct weer uitgebraakt, raakt steeds meer verzwakt, afwisselend diarree/verstopping,
kan de urine niet ophouden.
*Ipecacuanha D6: geirriteerd, prikkelbaar, braken met name ’s ochtends, voortdurend braakneigingen
zelfs met wat bloed, afkeer van voedsel, geen dorst, maagpijn (trekkend), die uitstraalt naar navel en
baarmoeder, schone tong, speekselklieren overproductief, braaksel ziet er slijmerig uit, wordt ’s avonds erger,
wordt erger bij beweging, bij liggen verbeteren de klachten, misselijkheid neemt niet af na braken.
*Mercurius Solubilis D6: misselijkheid en braken in de ochtend, transpireren, beven, zwakte, dikke tong
met afdruk van tanden, enorme speekselvloed voor, tijdens en na het braken.
*Nux Moschata D6: slaperig, slap, na braken willen slapen, geestelijk uitgeput en soms verward,
wordt erger bij kou en beter bij warmte.
*Nux Vomica D6: (hier mag je geen koffie bij drinken gedurende de tijd dat je het middel gebruikt):
kouwelijk, donker type, slank type, lekkerbek, rookt soms wel, eet toch heel veel, duizeligheid,
verstopping, soms diarree, met name na ontbijt misselijk, braaksel smaakt bitter en zuur. Drukke mensen die maar doorwerken.
*Petroleum D6: na overgeven onmiddellijk weer gaan eten.
*Phosphorus D6: gevoelig type, bang voor donker of ziekte of dood, braken, veel koud water
drinken en dat vaak toch weer snel uitbraken.
*Sepia D6: futloos, onverschillig, moedeloos, nergens plezier in, wil het liefst alleen zijn, huilt bij het vertellen
van de klachten, warm hoofd, gevoel van flauwvallen, wordt erger bij etensluchtjes, wordt beter bij eten,
geen verminderde eetlust, pijnlijk gespannen maagstreek en leeg gevoel daar, dit wordt nog erger na het
braken, afkeer van vlees, dol op zure voeding en dranken, bleek braaksel en wat slijm erbij.
*Sulfur D6: braaksel heeft een zure geur, braken vlak na het eten, braaksel stinkt erg, en is wit,honger,
steeds zwakker, diarree, jeuk, houdt toch goede moed, heeft toch nog steeds eetlust.
*Tabacum D6: voelt zich ellendig en depressief, kan het hoofd nergens bij houden, heel veel braken,
braaksel golft eruit, hoofd bonkt, koud zweet, slecht zien of dubbel zien, teveel speeksel, drukkend gevoel op de maag, hartritmestoornissen, koude handen en voeten, wordt erger bij warmte, overdag en ’s avonds en bij bewegen, wordt beter in de buitenlucht.
*Tartarus emeticus D6: braken direct na eten (onverteerd voedsel), braaksel bevat veel slijm en is
draderig, wit en bevat soms gal, braken is plots en krampachtig, men voelt zich krachteloos en uitgeput.
*Quala: misselijkheid met zeer heftige braakaanvallen

Let op: een middel moet na een week werken, bezoek anders een homeopaat of therapeut.

Brandend maagzuur: zie zuurbranden

Constipatie: zie obstipatie

Flauwvallen: zie lage bloeddruk

Hoge bloeddruk:

*Absoluut niet roken!!!
*Gun jezelf meer rust, doe ’s middags ook een dutje. Ga minder werken in overleg met verloskundige,
gynaecoloog of bedrijfsarts. Stress verhoogt de bloeddruk. Vermijd daarom ook emotionele spanningen.
*Verdamp lavendel in een aromalampje of laat je masseren met lavendelolie (kant en klaar of basisolie
met daarin een paar druppels lavendelolie). Dit werkt bloeddrukverlagend en rustgevend.
*Eet geen zout en zoute spijzen (denk ook aan de zoute haring of gerookte vis)
*Eet geen drop (ook geen zoete drop). Dit bevat glycyrhizinezuur en verhoogt de bloeddruk.
*Drink absoluut geen alcohol.
*Drink geen koffie (meer). Mocht je nog veel koffie drinken: langzaam afbouwen anders krijg je meestal
vreselijk veel hoofdpijn.
*Drink in plaats van gewone thee, thee zonder theine (van Zonnnatura) of kruidenthee zoals van brandnetel
(bevat ook ijzer), citroenmelisse (tevens ontspannend), frambozenblad of paardebloemblad.
*Eet niet teveel dierlijke eiwitten zoals in vlees, eieren en kaas. Vegetariërs blijken in onderzoeken een
lagere bloeddruk te hebben. Zorg wel voor een verantwoorde voeding, maar overdrijf het gebruik van
dierlijke eiwitten niet.
*Eet geen geraffineerde producten zoals witbrood en witte pasta maar volkoren brood en pasta.
*Eet zilvervliesrijst i.p.v. gewone witte rijst.
*Gebruik boekweitproducten, die verlagen de bloeddruk.
*Gebruik voeding met een basisch overschot: dat wil zeggen: veel groente en fruit, weinig vlees
(dierlijke producten), kaas, zuivel, koffie. Let op: een zure citroen is basisch!! ( en valt dus niet onder zuur).
*Gebruik knoflook of slik knoflookcapsules (zie hieronder).
*Andere bloeddrukverlagers: komkommer en verse selderij.
*Gebruik de volgende voedingssupplementen

• vitamine E  van AOV

• Vitamine C als magnesium ascorbaat (3 maal daags 500 mg ) van AOV of ander goed merk (Orthica, Bonusan oid)

• Magnesium 500 mg van AOV 3 maal daags 1 capsule, ontspant en ontkrampt bloedvaten (alle vormen van magnesium zijn goed, behalve de oxidevrom wordt veel minder goed opgenomen en werkt laxerend)

• Knoflook (met allicine) 500 mg reukarm van AOV

Hormonale veranderingen
Dit hoort natuurlijk bij de zwangerschap, waardoor je emotioneler kunt zijn en wat sneller prikkelbaar.
Bachbloesemtherapie: Scleranthus
Gebruik: 2 druppels puur, of in een glaasje water en slokjes verdeeld over de dag opdrinken of:
2-4 druppels in een pipetflesje van 30 ml en daarvan 4 maal daags 4 druppels in een schone mond
(dus 30 min voor het eten of 1 uur erna).
Gebruik Rescue Remedy: 2 druppeltjes puur indien nodig of een paar druppeltjes in een glaasje
water en gedurende de dag opdrinken. Overdosering kan niet.
Meer weten over de Bachbloesemtherapie: zie buttons links (in www.bodymindspirit.nl) of klik hier

Huidveranderingen
De bloedtoevoer neemt in de zwangerschap toe, waardoor een roziger huid kan ontstaan. Ook treden
er sneller rode plekken of vlekken op de huid. Door pigmentvorming kunnen tepels, tepelhoven,
moedervlekken en sproeten tijdelijk donkerder worden en kan er een bruine streep (linea negra)
op de onderbuik verschijnen. Soms wordt ook het gezicht donkerder. (het zogenaamde
zwangerschapsmasker: ga niet in de zon!) Al deze veranderingen zijn tijdelijk en hoeven niet
behandeld te worden.
Acné kan tijdens de zwangerschap verbeteren, maar ook verslechteren. Uitslag en jeuk zijn vrij
normaal vooral tijdens de laatste 3 maanden van de zwangerschap.

Tip bij uitslag of jeuk:
*Probeer zo weinig mogelijk te krabben, dit verergert de kwaal
*Gebruik geen gewone zeep maar ph-neutrale zeep
*Gebruik speciaal waspoeder bij allergieën (Neutral)
*Draag katoenen kleding
*Neem een lauwwarm bad en dep je daarna heel voorzichtig droog of laat je huid opdrogen
*Drink een kopje kamillethee of citroenmelissethee voor het slapengaan. Deze kruiden werken
ook rustgevend.

*Bachbloesemremedies:
*gebruik de rescue cream op de plekken waar het nodig is.
*gebruik de Crab Apple remedie (inname: 2 druppels puur enkele malen per dag of een paar druppels
opgelost in water en daarvan gedurende de dag slokjes nemen.

*Gebruik Calendula emulsie van VSM. Gebruik geen andere cremes, zepen, badschuim of lotions
*Kompressen van kwark, yoghurt en komkommer geven ook een heerlijk koel gevoel
*Mentholpoeder en deppen met koud water vermindert de jeuk
*Vraag je huisarts eventueel om een koelpasta. Dat is een zalf met menthol.

Incontinentie
Wanneer de bekkenbodemspieren te slap worden, kan je urine gaan verliezen. Vaak gebeurt dit als
je plots moet niezen of hoesten. We noemen dit stressincontinentie. Een keer een drupje urine
verliezen kan gebeuren, maar het moet niet structureel worden. Doe dan bekkenbodemoefeningen
die je leert op de cursus zwangerschapsyoga ( voor meer informatie hierover: www.flyawayinstituut.nl)
of klik hier.
In les 2 leer je bekkenbodemoefeningen. Als het niet snel verminderd, ga naar je huisarts en vraag
om begeleiding van een fysiotherapeut. Dit is absoluut noodzakelijk om te voorkomen dat het erger
wordt en om te voorkomen dat het na de bevalling blijft voortduren.

Ingetrokken tepels
De tepels komen bij het vorderen van de zwangerschap over het algemeen meer naar buiten.
Zelfs platte tepels gaan meestal verder naar buiten staan. Wanneer de tepels echt ingetrokken zijn en
naar binnen wijzen dien je dit voordat je borstvoeding gaat geven ruim van te voren tegen
verloskundige te zeggen. De borsten worden namelijk NIET door de verloskundige gecontroleerd
(vraag hier echter naar als je twijfelt). Als je er niets aan doet, kun je meestal geen borstvoeding geven.
Veel vrouwen weten dit niet!!!!! Ruim van te voren dienen de tepels met een speciaal apparaatje dat
je bij de lactatiekundige kunt krijgen, behandeld te worden. (De Niplette). Dit gebeurt onder
begeleiding van de lactatiekundige. Neem dus ruim van te voren contact op met de lactatiekundige:
Ga niet zelf dokteren met adviezen uit boeken: er worden vaak borstschildjes of lekgaasjes of borstschelpen
geadviseerd. Ook wordt de Hoffman techniek of massage wel geadviseerd. Er moet echter
individueel geadviseerd worden, want deze zaken zijn niet voor iedere vrouw van toepassing.
Dus neem contact op met een lactatiekundige bij jou in de buurt!!

Jeuk zie huidveranderingen

Kortademigheid
Dit komt bij zwangere vrouwen vaak voor na lichte inspanning. Ook ervaren vrouwen een moeilijker
ademhaling als de baby 'hoog’ ligt. In de 8^e maand heeft men hier over het algemeen het meeste last van.
Daarna gaat het kind (verder) indalen en zal de kortademigheid meestal weer minder worden. Heb je veel
last van kortademigheid (en al in een vroeg stadium) dan kan dit ook duiden op overgewicht, een slechte
conditie, bloedarmoede of ontoereikende voeding.
*Lees de voedingstips nog eens goed door: zorg voor een gezonde voeding
*Doe dagelijks ademhalingsoefeningen en yoga-oefeningen
*Houd de conditie op peil door voldoende te bewegen: zwemmen, fietsen en lopen.

Kramp
Spierkrampen, vooral in de kuiten, komen veel voor in de zwangerschap. De oorzaak kan liggen in het
extra gewicht dat je meedraagt, maar ook in de veranderde bloedsomloop of magnesium of calciumtekort.
*Bij kramp: onmiddellijk de tenen naar je toe trekken
*Slik extra magnesium!! Bij voorbeeld Magnesiumorotaat van AOV. Dit is de beste aanrader en is
veilig in de zwangerschap.
*Homeopathie: los 4 tabletten Magnesium phosphoricum D6 op in een glaasje water en drink dat
langzaam op als je kramp hebt. Of neem 3 maal daags 2 tabletten hiervan.
*Spataderen kunnen een rol spelen bij kramp: lees bij spataderen hoe je die kunt voorkomen en
wat je eraan kunt doen.

Lage bloeddruk en flauwvallen

Lagebloeddruk
*Gebruik altijd een multivitaminepreparaat: Orthobasis van AOV of Prenafem van Orthica.
3 maal daags 1 tablet.
*Verdamp kruidenolie zoals rozemarijn in een aromalampje
*Eet met zout en zoute producten

Flauwvallen
Afgezien van het risico op verwonding is flauwvallen meestal geen reden tot overmatige bezorgdheid
(Tenzij de bloeddruk blijvend zeer laag is). Raadpleeg echter toch altijd voor de zekerheid uw arts.

Tips:
*Zie ook lage bloeddruk
*Tijdens het staan kun je de been- en bilspieren aanspannen om de terugkeer van het bloed naar het
hoofd te bevorderen.
*Ga wanneer je rust, liever op de zij dan op de rug liggen.
*Voel je een flauwte aankomen, ga dan naar de grond om verwonding te voorkomen. Of ga zitten
met het hoofd tussen de knieën.
*Neem zodra het kan, de Rescue Remedy in van Dr. Bach (overal te koop onder andere bij De Tuinen),
2 druppels puur.

Lichamelijke veranderingen
*Bachbloesemtherapie (flesjes te koop bij De Tuinen of de ETOS):
voor het leren accepteren van allerlei lichamelijke veranderingen: Crab Apple.
Gebruik: 2 druppels puur, of in een glaasje water en slokjes verdeeld over de dag opdrinken of:
2-4 druppels in een pipetflesje van 30 ml en daarvan 4 maal daags 4 druppels in een schone mond
(dus 30 min voor het eten of 1 uur erna).
Meer weten over de bachbloesemtherapie?: klik op de button Bachbloesem (in www. bodymindspirit.nl)
of klik hier
Voor informatie over psychische klachten: zie in dit document: psychische klachten.

Maagzuur: zie zuurbranden

Misselijkheid
Dit wordt veroorzaakt door een een veranderende hormoonspiegel, een te lage bloedsuikerspiegel,
lage bloeddruk, tekort aan voedingsstoffen (met name ijzer en vitamine B6), een overdaad aan
geraffineerd voedsel of sterk gekruid of vet voedsel. Gedurende de nacht eet je niet
(je zou een wafeltje tussendoor kunnen eten en na tanden poetsen weer kunnen gaan slapen).
Eet voor het slapen gaan nog iets (niet bij maagzuurproblemen). De bloedsuikerspiegel daalt normaal
gesproken gedurende de nacht. Eet voordat je je bed uitkomt iets licht verteerbaars zoals een beschuitje
met thee of een banaan. Blijf dan nog even liggen en ontbijt dan pas echt.
Verdeel je maaltijden in kleine porties over de dag. Drink voldoende (zie boven: twee liter vocht per dag)
en zorg voor frisse lucht. Knabbel tussen de maaltijden droge koekjes, zodat je maag nooit leeg is.
Vermijd sterke geuren, rokerige ruimtes en benauwde kamers. Rust genoeg.

Middelen tegen misselijkheid:
*Een goede multi-vitamine: Prenafem van Orthica
*Vitamine B6 als pyrydoxaal-5-fosfaat van AOV (dus niet simpelweg vitamine B6 bij de
drogist kopen!) 2 maal daags 1 tablet. Kan besteld worden bij de apotheek.
Dit kan ook zwangerschapsdiabetes voorkomen.
*Gember van AOV of Lamberts
*Drink een kopje warm water met een theelepel appelazijn voor het opstaan.
*Aromatherapie: een druppel pepermunt op een suikerklontje kan ook wel eens helpen.

Homeopathische middelen bij misselijkheid:

*Maak een keuze uit de volgende homeopathische middelen: Hoe meer punten bij je passen
hoe groter de kans is dat het middel zal helpen, je hoeft echter niet alle verschijnselen te vertonen
die beschreven staan!! Tip: turf per middel de symptomen en kijk welk middel het beste past bij jouw situatie.
Inname: een D6 potentie neem je 3 maal daags een half uur voor of een uur na het eten (in een schone mond).
Deze middelen kun je bij de apotheek bestellen. Merk: VSM. Ze zijn allen veilig in de zwangerschap.
Andere middelen of hogere potenties (zoals D12, C30 , K200 etc.) alleen op advies van een (klassiek) homeopaat of therapeut nemen. Als er alleen een lagere potentie, bijvoorbeeld D3 of D4 geleverd kan worden is dat ook goed. Inname hetzelfde. Kom je er niet uit?
Neem contact op met de praktijk!

*Argentum nitricum D6:
Kenmerken: winderigheid, zoete dingen willen eten, nerveus, wil koele lucht, wordt erger bij warmte
*Arsenicum album D6: tobben, precies type, angstig, depressief, onophoudelijk braken, kleine slokjes
water worden direkt weer uitgebraakt, raakt steeds meer verzwakt, afwisselend diarree/verstopping,
kan de urine niet ophouden.
*Cocculus D6: duizelig, soort zeeziekte, snel vermoeid, slappe spieren, rillerig, hoofd en maag voelen
leeg aan, kokhalzen, wordt erger bij denken aan zure dingen.
*Ferrum Phosfhoricum D6: bloedarmoede, lichamelijk en geestelijk moe, koude handen en voeten,
hoestbuien in de buitenlucht, wordt erger bij denken aan melk, vlees en eieren, hoofdpijn op het voorhoofd,
duizeligheid.
*Ipecacuanha D6: geirriteerd, prikkelbaar, braken met name ’s ochtends, voortdurend braakneigingen
zelfs met wat bloed, afkeer van voedsel, geen dorst, maagpijn (trekkend) die uitstraalt naar navel en
baarmoeder, schone tong, speekselklieren overproductief, braaksel ziet er slijmerig uit, wordt ’s avonds
erger, wordt erger bij beweging, bij liggen verbeteren de klachten, misselijkheid neemt niet af na braken.
*Kreosotum D6: vergeetachtig, snel geïrriteerd, teveel speeksel, na het drinken van water een bittere
smaak in de mond, wordt erger in de buitenlucht, in kou, bij het liggen en in rust, wordt beter bij warmte
en beweging.
*Mercurius Solubilis D6: misselijkheid en braken in de ochtend, transpireren, beven, zwakte,
dikke tong met afdruk van tanden, enorme speekselvloed voor, tijdens en na het braken.
*Nux Moschata D6: slaperig, slap, na braken willen slapen, geestelijk uitgeput en soms verward,
wordt erger bij kou en beter bij warmte.
*Nux Vomica D6:(hier mag je geen koffie bij drinken gedurende de tijd dat je het middel gebruikt):
kouwelijk, donker type, slank type, lekkerbek, rookt soms wel, eet toch heel veel, duizeligheid,
verstopping, soms diarree, met name na ontbijt misselijk, braaksel smaakt bitter en zuur.
*Petroleum D6: na overgeven onmiddellijk weer gaan eten.
*Phosphorus D6: gevoelig type, bang voor donker of ziekte of dood, braken, veel koud water
drinken en dat vaak toch weer snel uitbraken.
*Pulsatilla D6: zachtaardig type, passief, lacht en huilt snel, vaak blond haar en blauwe ogen, erger
of juist beter bij vet eten, boter gebruik, varkensvlees eten, dik wit beslag op de tong, soms duizelig,
behoefte aan troost en aandacht, wordt erger bij hitte, heeft een voorkeur voor koude, zure dranken,
terwijl er vaak geen dorst is.
*Sepia D6: futloos, onverschillig, moedeloos, nergens plezier in, wil het liefst alleen zijn, huilt bij het
vertellen van de klachten, warm hoofd, gevoel van flauwvallen, wordt erger bij etensluchtjes, wordt
beter bij eten, geen verminderde eetlust, pijnlijk gespannen maagstreek en leeg gevoel daar, dit wordt
nog erger na het braken, afkeer van vlees, dol op zure voeding en dranken, bleek braaksel en wat slijm erbij.
*Sulfur D6: braaksel heeft een zure geur, braken vlak na het eten, braaksel stinkt erg en is wit, honger,
steeds zwakker, diarree, jeuk, houdt toch goede moed, heeft toch nog steeds eetlust.
*Tabacum D6: voelt zich ellendig en depressief, kan het hoofd nergens bij houden, heel veel braken,
braaksel golft eruit, hoofd bonkt, koud zweet, slecht zien of dubbel zien, teveel speeksel, drukkend gevoel
op de maag, hartritmestoornissen, koude handen en voeten, wordt erger bij warmte, overdag en
’s avonds en bij bewegen, wordt beter in de buitenlucht.
*Tartarus emeticus D6: braken direct na eten (onverteerd voedsel), braaksel bevat veel slijm en
is draderig, wit en bevat soms gal, braken is plots en krampachtig, men voelt zich krachteloos en uitgeput.

Moe zijn: zie vermoeidheid

Obstipatie
Dit komt door een veranderde hormoonspiegel. Ook beweeg je de laatste maanden van je
zwangerschap meestal veel minder. Ook synthetische ijzersupplementen kunnen obstipatie veroorzaken.
Vraag of je ijzeraminochelaat van AOV mag nemen in plaats van de synthetische variant.
Om obstipatie te voorkomen is het belangrijk om:

• 2 liter per dag te drinken (zoveel mogelijk water of kruidenthee. Geen koffie, dit dehydreert
  nog meer (onttrekt dus vocht aan het lichaam) Ook niet teveel gewone thee, zeker niet te sterk.

• Gebruik vezelrijke voeding: eet elke dag een bakje rauwkost en verder veel groenten en fruit
  minimaal 2 stuks per dag). Kies voor fruit dat laxerend werkt zoals pruimen, appels, druiven en meloen
  en gebruik volkorenproducten (ook eventuele pasta’s!!)

• Beweeg regelmatig: wandel, fiets en zwem!

Als het echt niet wil lukken met deze maatregelen:
*Doe extra vezels (zoals muesli) door de yoghurt.
*Eet veel gedroogde vruchten, met name gedroogde pruimen, abrikozen (ook goed voor het ijzergehalte)
en rozijnen. Of drink pruimensap
*Drink een kop warm water of kruidenthee op de nuchtere maag.
*Gun jezelf rust om naar de wc te gaan.
*Ga een tijdje op je hurken zitten. Dit prikkelt de darmen zeer.
*Ga op het toilet zitten met een bolle rug (n.b om goed uit te plassen juist een holle rug maken).
*Homeopathie: mogelijkheden zijn: Nux Vomica D6 (3 maal daags 2 tabletten.), Iberogast van Steigerwald:
3 maal daags 20 druppels, Digestie van Homeocare: 3 maal daags 10 druppels en acuut: om 1/4 uur 10 druppels nemen,
Carduus marianus pentarkan, Pulsatilla, Calcarea, Lycopodium of Linosan.

*voedingssuplementen:

*Een probioticum (de goede darmbacteriën): Orthiflor Original van Orthica: 's avonds voor het slapen gaan
2-3 capsules

Let op!! Drink geen laxeerthee, hierin kunnen sennapeulen verwerkt zijn die de darmen kunnen irriteren.
Gebruik alleen in het uiterste geval een rectaal laxeermiddel.

Ochtendmisselijkheid: zie misselijkheid

Oedeemzie vochtophoping

Oogproblemen
Door de veranderde hormoonhuishouding kan met name in de laatste 3 maanden van de zwangerschap het
vocht in het oogweefsel toenemen en kan dit het gezichtsvermogen beinvloeden. Het zicht kan tijdelijk minder
scherp zijn. Als er andere problemen zijn en/of als je lichtflitsen ziet moet je je arts onmiddellijk consulteren.

Suggesties om vermoeide ogen te verlichten:
*Maak een zakje van zachte stof (15 bij 5 cm) en vul dit met ongekookte rijst. Leg dit op de ogen en
ontspan je.
*Spoel de ogen met een kruidenoogbad van kamille en ogentroost. Of voeg 3-4 druppels van
ogentroosttinctuur toe aan een eierdopje gekookt, afgekoeld water en spoel daarmee de ogen
*Doop een wattenschijfje in afgekoelde kamillethee en leg dit op de ogen.

Pijn zie: bekkeninstabiliteit en/of rugklachten

Psychische klachten
Neem altijd contact op met verloskundige, gynaecoloog of huisarts.
Bachbloesemtherapie: (flesjes te koop bij onder andere de Tuinen of de ETOS)
Voor de dosering: zie onderaan deze lijst

*Wanneer je de verantwoordelijkheid, in je zwangerschap of na de bevalling voor je gevoel moeilijk
aankan: Elm (iep).
*Bij mentale vermoeidheid en/of lusteloosheid: Hornbeam ( Haagbeuk)
*Steeds bezig met de naderende bevalling: Hornbeam ( Haagbeuk)
*Gevoelens van ongeduld over de te verwachten bevallingsdatum: Hornbeam ( Haagbeuk)
*Gebrek aan zelfvertrouwen: Larch (Lariks)
*Angst voor de bevalling of om niet goed voor de baby te kunnen zorgen: Mimulus (Maskerbloem)
*Signalen van postnatale depressie of postpartum depressie: neem altijd contact op met verloskundige,
gynaecoloog of huisarts. Aanvullend: Mustard (Herik) Dit kan geen kwaad in combinatie met elke reguliere
of alternatieve therapie.
*Uitputting, vooral na de geboorte: Olive (Olijf), bij geestelijke uitputting: Hornbeam (haagbeuk)
*Overdreven bezorgdheid: Red Chestnut (Rode Kastanje)
*Stemmingswisselingen: Scleranthus (hardbloem)
*Traumatische bevalling: direct: Rescue Remedy. Daarna: Star of Betlehem (Vogelmelk)
*Om je voor te bereiden op alle veranderingen die komen gaan: Walnut (walnoot)
*Slapeloosheid door piekeren, malende gedachten: White Chestnut (Paardekastanje)
*Nervositeit en angst voor, tijdens en na de bevalling: Rescue Remedy.

Gebruik: 2 druppels puur, of in een glaasje water en slokjes verdeeld over de dag opdrinken of:
2-4 druppels in een pipetflesje van 30 ml en daarvan 4 maal daags 4 druppels in een schone mond
(dus 30 min voor het eten of 1 uur erna).
Gebruik Rescue Remedy: 2 druppeltjes puur indien nodig of een paar druppeltjes in een glaasje water
en gedurende de dag opdrinken. Overdosering kan niet.
Meer weten over de Bachbloesemtherapie: zie buttons links (in www.bodymindspirit.nl) of klik hier

Rugklachten
Veel vrouwen hebben rugklachten in de zwangerschap. Als je teveel last krijgt, meldt het dan
bij je verloskundige of gynaecoloog ( zeg duidelijk hoeveel pijn je hebt). Zoek een goede therapeut:
dit kan een fysiotherapeut zijn, een Mensendiecktherapeut of Cesar-therapeut. Als het niet om
bekkenklachten gaat maar alleen om rugklachten, hoef je niet te vragen naar iemand die
gespecialiseerd is in bekkeninstabiliteit. Dit is echt een andere klacht. (Lees eventueel voor
de zekerheid het stukje over bekkeninstabiliteit.)
Veel vrouwen hebben last van een of beide SI-gewrichten. (bekkenverbindingen).

Tips:
*Doe elke dag de oefeningen die je in de cursus zwangerschapsyoga leert. In les 2 wordt ook
geleerd welke oefeningen speciaal voor de SI-gewrichten zijn.
(Voor informatie over de cursus zwangerschapsyoga: www.flyawayinstituut.nl) of klik hier.
*Beweeg voldoende, maar niet teveel. Lang lopen of staan zijn uit den boze.
*Leer je aan goed te staan en niet met een holle rug. Zit recht op een stoel en niet onderuit gezakt.
Til zo min mogelijk en als je moet tillen, buig door je knieën met een rechte rug (voeten flink uit elkaar),
haal het gewicht naar je toe, gebruik je beenspieren om op te staan en houd je rug recht.
*Neem geen pijnstiller op eigen initiatief, maar raadpleeg daarvoor een deskundige.
*Vraag je partner je rug te masseren met een ontspannende lavendelolie.
*Gaan de klachten niet over: raadpleeg de huisarts of verloskundige of gynaecoloog

Rusteloze benen of restless legs, zie ook: zware benen
Oorzaken kunnen zijn: verslechterde bloeddoorstroming of spataderen, maar soms is er ook geen oorzaak
voor te vinden. Soms kan bloedarmoede de oorzaak zijn (lees het stukje over bloedarmoede).

Tips:
*Rekoefeningen kunnen soms helpen:
Ga met blote voeten ongeveer een meter van de muur staan. Leun vervolgens met je handen tegen de muur,
maar zorg dat je hielen op de grond blijven. Rek nu de kuitspieren voorzichtig (!) op, het mag geen pijn doen.
Blijf zo 10 seconden staan en geef daarna de spier weer even rust. Herhaal dit enkele malen. Doe deze
oefening 3 keer per dag.

Voedingssupplementen bij restless legs:

Na de 4 maanden:

*Eerste keus: Magnesium AC 200 mg (3 maal daags 1 tablet)

*Slik een goede multivitamine (er kunnen tekorten zijn van magnesium en calcium)
*Neem wat extra vitamine C: C-Perfekt van AOV (3 maal daags 1 tablet)
* ijzer AC 15 mg van het AOV (2 maal daags 1 tablet) (niet in combinatie met andere ijzerpreparaten)
*Foliumzuur 5000 mcg van het AOV(1 maal daags 1 tablet) dit ontspant spier en vaatweefsel
*OPC 85 van AOV
*Zincum valeriaan creme

Slapeloosheid
Veel vrouwen slapen slecht gedurende de zwangerschap, vooral in de laatste paar maanden. Ook omdat men
vaak naar het toilet moet ’s nachts.
Wees niet bang dat de baby eronder lijdt. Neem wel absoluut voldoende rust. Raadpleeg de verloskundige als
het werken je teveel wordt. Ook eerder in de zwangerschap kan dat al het geval zijn, daarin ben je geen
uitzondering!!
*Doe een druppel pure lavendelolie op het kussen. (niet meer!) Dit zorgt voor een betere ontspannen slaap
en verdiept ook de slaap.
*Zorg voor een comfortabele slaaphouding: een kussen onder de knie in stabiele zijligging verlicht vaak
en zorgt voor een betere slaap.
*Doe dagelijks yoga en/of ontspanningsoefeningen
*Beweeg voldoende: Laat sporten achterwege, maar wandel en fiets veel (naar wat je aankan)
anders gaat de conditie nog verder achteruit.
*Zorg voor veel frisse lucht. Dit gaat vermoeidheid tegen en bevordert de slaap
*Laat je (voor het slapen gaan) masseren, met een olie die ontspannend werkt: bijvoorbeeld
Lavendelolie van Weleda of vraag in FLY AWAY naar massage-olie.
*Eet geen vette of zure spijzen vlak voor het slapen gaan. Neem ruim voor het slapen gaan nog
een lichtverteerbare snack, zodat je geen honger hebt als je gaat slapen.
*Vermijd stimulerende middelen als koffie en gewone thee ’s avonds. Neem kruidenthee of
theinevrije thee of goede nachtrustthee van Zonnatura.
*Andere theesoorten die kalmerend werken: citroenmelissen en kamille
*Probeer voor het slapengaan een Calcium/magnesiumsupplement in te nemen.
(Cal-Mag-zink van Orthica, drie maal daags 1 tablet)
*Drink melk (warm of koud) dit bevat tryptofaan, dat slaperig maakt. Bovendien kan het helpen
maagzuur gedurende de nacht te voorkomen.

*Homeopathische middelen bij slapeloosheid:
Homeopathische middelen die genomen mogen worden in de zwangerschap:
* Passiflora D6, 3 maal daags 2 tabletten.
* Coffea D6, 3 maal daags 2 tabletten. Of Coffea D3: 3 maal daags 5-10 druppels.
Met name als het verergert door opwinding, sterke geuren, geluiden en/of licht. Dit mag langdurig
gebruikt worden.
* Nux Vomica D6 (3 maal daags 2 tabletten). De laatste vooral als je ook last hebt van misselijkheid
en/of braken.
* Dormeasan van Vogel. Gebruik: zie bijsluiter.
* Avena Sativa complex van Vogel, met name bij vroeg wakker worden. 3 maal daags 20 druppels
voor de maaltijd en nog een keer 20 druppels voor het slapen gaan.

*Bachbloesemremedies: Neem Rescue Remedy van Dr. Bach een paar druppels in wat water
of twee druppels puur op de tong als je wakker ligt.
Bij piekeren of malende gedachten in plaats van de Rescue beter: White Chestnut
Gebruik: 2 druppels puur, of in een glaasje water en slokjes verdeeld over de dag opdrinken of:
2-4 druppels in een pipetflesje van 30 ml en daarvan 4 maal daags 4 druppels in een schone mond
(dus 30 min voor het eten of 1 uur erna).
Gebruik Rescue Remedy: 2 druppeltjes puur indien nodig of een paar druppeltjes in een glaasje
water en gedurende de dag opdrinken. Overdosering kan niet.
Meer weten over de Bachbloesemtherapie: zie buttons links (in www.bodymindspirit.nl) of klik hier

*Kruidengeneeskunde: Neem een tablet valeriaan of Passiflora voor het slapen gaan
*Neem voor het slapengaan een voetenbad met wat lavendelolie erin. Als je veel denkt/piekert doe
er dan ook wat zeezout en gemberwortel in (gewoon uit een kruidenpotje).

Spataderen en aambeien
De extra hoeveelheid bloed tijdens de zwangerschap oefent druk uit op de aderen en hormonale
afscheidingen maken de wanden van bloedvaten soepeler, waardoor bloed uit het onderlichaam
moeilijker terug kan stromen naar het hart. Het gewicht van de groeiende baarmoeder kan nog
extra spanning op de aderen in het bekken geven en ook obstipatie kan de bloedcirculatie in het
bekken belemmeren. Hierdoor kunnen spataderen op de benen, vulva of endeldarm (aambeien)
ontstaan. Spataderen in de vulva verdwijnen gewoonlijk na de bevalling. Die op de benen gaan
soms wel en soms niet meer weg. Tijdige behandeling vergroot de kans dat ze verdwijnen.

Tips:
*Eet veel vezelrijke voeding
*gebruik de volgende voedingsupplementen:
*Vitamine E 400 IE d-alfa –tocoferol van AOV 2 maal daags 1 capsule
*Eet rauwe knoflook, uien en peterselie om de elasticiteit van de bloedvaten te verbeteren.
*Eet boekweitproducten, deze bevatten rutine: dit bouwt de aderwanden op. Gebruik echter
geen rutine-supplementen voor de 4^e maand!!
*Zorg voor voldoende beweging: vooral wandelen en zwemmen
*Doe veel yoga-oefeningen en bekkenbodem-oefeningen
*Ga heel veel tussendoor even op de tenen staan en herhaal deze oefening meerdere malen.
Je kan hem echter ook doen tijdens het tanden poetsen of even tussendoor.
*Blijf niet te lang achter elkaar staan
*Zit niet met de benen over elkaar op een stoel
*Leg de benen zo vaak mogelijk omhoog
*Zet het bed, als het kan, met het voeteneinde iets omhoog
*Leg, als je steunkousen draagt, de benen eerst een poosje omhoog voor je ze aantrekt.
*Neem nooit een heet bad
*Doe oefeningen: om aambeien te voorkomen regelmatig de anus toeknijpen (10 keer een paar maal per dag).

Aambeien:
*Tips: zie boven
*trek 50 keer achter elkaar de spier rond de anus aan om de spierwand van de anale bloedvaten te helpen
versterken.
*Vermijd obstipatie door veel vezelrijke voeding te gebruiken: volkorenproducten en groente en fruit.
Lees de tips bij obstipatie!!
*Toepassing van geraspte rauwe aardappel is met name effectief voor aambeien en spataderen op de vulva.
*IJscompressen op perineum en anus kunnen helpen.
*Homeopathie:
*Curanol van Pharmonthis BV, te koop bij elkegoede drogist
*Hamamelis D6: 3 maal daags 2 tabletten
*Calcarea fluorica D6 3 maal daags 2 tabletten is goed voor de opbouw van elastisch weefsel en om
herhaling te voorkomen
*Kruidengeneeskunde: zalf van paardekastanje(Hamamelis) kan helpen
Helpen deze tips niet of houden de klachten aan, ga naar een arts!

Stemmingswisselingen
Dit is normaal, dit komt door de veranderde hormoonspiegel.
Bachbloesemtherapie: Scleranthus (hardbloem)

Gebruik: 2 druppels puur, of in een glaasje water en slokjes verdeeld over de dag opdrinken
of: 2-4 druppels in een pipetflesje van 30 ml en daarvan 4 maal daags 4 druppels in een schone mond (dus 30 min voor het eten of 1 uur erna).
Gebruik Rescue Remedy: 2 druppeltjes puur indien nodig of een paar druppeltjes in een glaasje water en gedurende de dag opdrinken. Overdosering kan niet.
Meer weten over de Bachbloesemtherapie: zie buttons links (in www.bodymindspirit.nl) of klik hier

Striae
Dit zijn zwangerschapsstrepen of striemen over de buik, dijen, heupen en/of borsten. Het zijn scheurtjes
in het bindweefsel onder de huid, die ontstaan door het oprekken van de huid. Hier kun je niet echt
iets aan doen. De crèmes die verkocht worden beloven veel, maar kunnen het bindweefsel niet repareren.
Het enige wat je kan doen is extra vitamine E nemen om te proberen de elasticiteit van het weefsel te
vergroten. Homeopathie: Calcium Fluoricum D6 3 maal daags 2 tabletten vanaf het begin van de
zwangerschap tot de bevalling. Dit middel helpt de elasticiteit van een droge en gevoelige huid te verhogen.

Tand- en tandvleesproblemen
Tijdens de zwangerschap heeft uw tandvlees de neiging te gaan zwellen en bij het poetsen sneller te
bloeden. Als voedseldeeltjes tussen de tanden blijven zitten, kan dat leiden tot tandvleesontsteking.
*Preventie: zorg voor volwaardige voeding met voldoende verse rauwe groente en fruit. Vermijd zoet,
geraffineerd voedsel en zoete drankjes.
*Let extra op de mondhygiëne tijdens de zwangerschap. Borstel na elke maaltijd de tanden met een
zachte borstel en maak draaiende cirkelvormige bewegingen op de grens tussen tanden en tandvlees.
Gebruik fluoride tandpasta en tandzijde en tandenstokers om voedselresten te verwijderen.
*Ga regelmatig naar de tandarts. Zeg dat u zwanger bent en vermijd zoveel mogelijk röntgenfoto’s.
Stel controlefoto’s altijd uit. Bij een zenuwbehandeling of zeer ernstige kiespijn kan toch een foto nodig zijn.
Vraag dan om een loodschort.
Is een plaatselijke verdoving nodig, vraag dan om een soort die geen adrenaline bevat.
Hierover lopen de meningen echter uiteen. Een tandarts die ik goed ken verzekerde mij dat ook zo’n
verdoving geen kwaad kan. Misschien dan gewoon naar je intuïtie luisteren? En anders vertrouwen
op je tandarts.
*Spoel de mond regelmatig met warm water en zeezout of met cranberrysap.
Wrijf daarna het tandvlees in met een homeopathische tinctuur van hypericum en calendula.
Eigenlijk zijn deze extra maatregelen niet nodig als je elke dag je gebit goed verzorgt.
*Eet veel voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine C en gebruik vitamine C supplementen:
gewone ascorbinezuur (in elke drogist te koop: 1-2 maal daags 1 tablet van 1000 mg). Bij maagzuur
en/of maagdarmproblemen geen zure vitamine C nemen (!!!) maar ontzuurde: C-Perfekt van Orthica.
(3 maal daags 1 tablet).
*Neem tegen pijnlijke plekken na een tandartsbehandeling 3 maal daags 2 tabletten Arnica D6 van VSM.
(te bestellen bij elke apotheek)
*Neem bij stekende zenuwpijnen 3 maal daags 2 tabletten Hypericum D6 van VSM.
(te bestellen bij elke apotheek). Als ze aanhouden moet je toch absoluut naar de tandarts gaan!!

Voedingsupplementen bij tandvleesproblemen:

*Foliumzuur
*co-enzym Q10
*lactoferrine van AOV

Uitputting na de bevalling: Rescue Remedy en Olive (Olijf).

Vaginale afscheiding
De vaginale afscheiding neemt tijdens de zwangerschap toe en kan veranderen van geur.
Als ze onprettig ruikt of bruinig is neem dan altijd contact op met een arts voor de juiste diagnose.
Zie verder: vaginale infectie.

Vaginale infectie
Een vaginale infectie wordt meestal veroorzaakt door een schimmel: met name de candida albicans.
Als het evenwicht in de vagina verstoord is, kan deze gaan woekeren en geeft dit klachten als: jeuk,
irritatie en een branderig gevoel. Het kan ook een stinkende, vlokkerige of bruine afscheiding veroorzaken.
Het is het beste om dit direct te behandelen zodat de baby (tijdens de bevalling) er niet mee besmet raakt.

Tips om een vaginale infectie te voorkomen:
*Draag katoenen ondergoed
*Veeg na toiletbezoek af van voor naar achter.
*Was niet met zeep maar alleen met water en neem elke dag een schoon washandje: hier gedijen
schimmels erg goed in, droog af met toiletpapier
*Droog goed af na het plassen
*Houd de weerstand hoog door voldoende rust, goede voeding en minimaal een extra multi-vitamine
(zie boven).
*gebruik alleen antibiotica als dit dringend noodzakelijk is (dit lokt heel vaak candida uit)
*Draag niet te strakke broeken, nylon panty’s of nylon onderkleding.
*gebruik geen intiemsprays en badschuim
*Was en droog een badpak of bikini altijd na gebruik
*Vraag aan uw partner of hij ook last heeft van jeuk aan het geslachtsdeel. Meestal zijn beiden besmet.

Als je al een infectie hebt, meld je bij verloskundige of huisarts. Mijn ervaring is, dat het beter overgaat
met de crèmekuur tegen schimmels, dan met de kuur van drie dagen met zetpillen voor in de vagina.
Laat je partner meebehandelen, anders blijf je elkaar over en weer besmetten.

Zelf dokteren met yoghurttampons en dergelijke heeft meestal geen resultaat!

Voedingsupplementen bij vaginale (schimmel) infecties:

*Orthiflor Original van Orthica (dit is een probioticum; de zogenaamde goede darmbacteriën):
2-3 capsules voor het slapen gaan innemen
*Het middel Gynatren van Vitals (kuur met o.a probioticum) NIET in de zwangerschap gebruiken!!

Tip: mijn ervaring is, dat als de moeder chronische candida infecties heeft, de baby vaak ook met
schimmels belast is en bijvoorbeeld meer darmkrampen heeft. Lees de tips bij huilbaby’s:
daar staat veel informatie over wat te doen bij darmkrampen (ook als je kind niet een echte huilbaby is!)
Ook kan je met de Prognos meetapparatuur in de praktijk laten meten of er schimmelbelasting is bij de
baby en kan dit behandeld worden!! Dit geldt ook voor de moeder zelf uiteraard. Fungi Complex of
Fungi Balance (deze laatste niet in de zwangerschap gebruiken)zijn uitstekende middelen als er
sprake is van chronische schimmelbelasting. Dit vervangt meestal geen kuur van de huisarts,
maar kan er wel voor zorgen dat het niet meer terugkomt.

Verkoudheid
In de zwangerschap is de weerstand gemiddeld lager , ben je sneller verkouden of ziek en
ben je ook minder snel weer opgeknapt.
*Zorg voor een gezonde voeding (zie boven)
*Slik een goede multi-vitamine en eventueel vitamine C en andere supplementen die je in de
zwangerschap gewoon mag gebruiken. (zie boven) Een extra zinkzuigtablet mag ook in de zwangerschap.
*Homeopathie: Neem bij de eerste tekenen van verkoudheid 24 uur lang iedere twee uur 2 tabletten
Aconitum Napellus D6(daarna 3 maal daags 2 tabletten).
*Homeopathie: Maak daarnaast een keuze uit een van de volgende middelen:

*Allium Cepa D6 (3 maal daags 2 tabletten): kenmerken: veel snotteren, neusvocht is bijtend
maar helder, niezen, traanvocht is niet bijtend, wordt beter in de buitenlucht, wordt erger in
een warme kamer, verkoudheid is na afkoeling ontstaan, er is ook een pollenallergie aanwezig.
*Euphrasia D6 ( 3 maal daags 2 tabletten): veel snotteren maar neusvocht is niet bijtend, tranen
zijn echter wel bijtend en het voelt branderig rond de ogen.

*Aromatherapie: verdamp in een aromalampje een van de volgende oliën die je lekker vindt: den, pepermunt
of eucalyptus of gebruik Davos Kuurolie van Chi.
*Eet voldoende knoflook en uien om de weerstand te vergroten. Heb je last van maagzuur dan kan je dat
beter niet doen, omdat dat die problemen weer verergert.
*Drink veel water (het liefst Spa Blauw)
*Gebruik een luchtbevochtiger als je centrale verwarming hebt.
*Leg een doorgesneden ui naast je bed om lucht te krijgen, zet het hoofdeinde van je bed iets hoger als dat kan.

Vermoeidheid
In het eerste drie maanden kun je moe zijn door de hormonale veranderingen van het lichaam.
Daarna gaat het meestal beter, om aan het einde van de zwangerschap weer wat toe te nemen
doordat men minder goed slaapt en het lichaam de beschikbare energie vooral aan de baby geeft.
*Zorg voor voldoende rust. Als je niet genoeg meer slaapt, rust dan wel genoeg. Lukt het niet goed
meer op het werk doordat je te moe wordt of kun je na het werk alleen nog maar slapen, neem
dan contact op met de verloskundige. Je vergt dan hoogstwaarschijnlijk teveel van jezelf.
*Doe een druppel pure lavendelolie op het kussen. (niet meer!) Dit zorgt voor een betere ontspannen
slaap en verdiept ook de slaap.
*Zorg voor een comfortabele slaaphouding: een kussen onder de knie in stabiele zijligging
verlicht vaak en zorgt voor een betere slaap.
*Zorg voor een goede voeding (zie hierboven)
*Neem een goede multivitamine zoals Stratafem van Orthica of Orthobasis van AOV.
*Neem extra vitamine B complex
*Doe dagelijks yoga en/of ontspanningsoefeningen
*Beweeg voldoende: laat sporten achterwege, maar wandel en fiets veel (naar wat je aankan)
anders gaat de conditie nog verder achteruit.
*Zorg voor veel frisse lucht. Dit gaat vermoeidheid tegen en bevordert de slaap
*Neem Kalium Phosphoricum D6 (3 maal daags 2 tabletten) een week tot een paar weken.
Is er geen verbetering: raadpleeg een klassiek homeopaat.
*Laat je (voor het slapen gaan) masseren, met een olie die ontspannend werkt, bijvoorbeeld
Lavendelolie van Weleda of vraag in FLY AWAY naar massage-olie.

Verstopping: Zie obstipatie

Vochtophoping
*Drink heel veel water: 2-3 liter per dag, het liefst Spa Blauw. Dit stimuleert de nieren vocht af te voeren.
Je kunt ook veel frambozenbladthee, venkelthee of brandnetelthee drinken (wissel af).
*Vermijd teveel eten en te veel inspanning
*Eet geen zout of zoute spijzen
*Eet spijzen die veel water bevatten zoals: komkommer, tomaten etc.
*Eet spijzen die vocht afvoeren zoals: venkel en bleekselderij, peterselie.
*Masseer de enkels/benen met basisolie met daarin een paar druppels jeneverbesolie.
Dit werkt vochtafdrijvend.
*Doe je ringen af voor het te laat is en ze doorgezaagd moeten worden!
*Leg ’s avonds je benen hoog.
*Slaap met het voeteneinde iets omhoog als je een verstelbare lattenbodem hebt of leg een
kussen onder het voeteneinde van het matras.
*Homeopathie: Gebruik Natrum muriaticum D6: 3 maal daags 2 tabletten. Helpt dit niet,
raadpleeg een klassiek homeopaat.

Voedingssupplementen bij vochtophoping:

*Pyridoxaal-5-fosfaat (speciale vorm van vitamine B6): 2 maal daags 1 tablet
*Vitamine C extra nemen

Zuurbranden
De maag wordt steeds verder door de baarmoeder omhoog geduwd en sluit de ingang van
de slokdarm naar de maag minder goed af. Zuurbranden is een gevolg van oprispingen van de
maaginhoud in de slokdarm. Veel vrouwen hebben hier last van. Neem de volgende maatregelen:
*Beste optie: Zet het bed met het hoofdeinde 10 cm omhoog. Hetzij met verstelbare bodem,
hetzij ( iets beter voor de rug) met onder de poten aan het hoofdeinde blokken of plankjes hout
op elkaar die totaal het bed zo’n 10 cm verhogen. Kan dit niet, slaap dan met een extra kussen
onder je hoofd, dit kan echter wel eens tot nek- en/of rugklachten leiden. Je kunt ook een kussen
onder het hoofdeinde van het matras leggen.
*Gebruik kleine maaltijden verdeeld over de dag, eet niet te grote maaltijden en kauw goed.
*Vermijd teveel vet, zout, koffie, gewone thee, zure spijzen (citroen, augurk), citrusfruit en vruchtensappen (!!),
chocolade, pepermunt en koolsoorten.
*Vermijd scherpe kruiden en specerijen
*Vermijd spijzen die oprispingen geven, zoals: komkommer, meloen en koolzuurhoudende drank
*Neem regelmatig (eventueel ook ’s nachts) een hapje vanillevla of eventueel een slokje melk.
*Draag geen knellende kleding
*Til niet en buk niet met het hoofd voorover, zeker niet na het eten.
*Eet ’s nachts, als je even wakker wordt, een droog crackertje of wafeltje

*Homeopathische middelen bij zuurbranden:
* Mercurius Solubulis D6: 3 maal daags 2 tabletten of Natrium Phosphoricum D6 3 maal daags 2 tabletten
of Nux Vomica D6 3 maal daags 2 tabletten
*reguliere medicatie die vrij verkrijgbaar is: Rennies, Maalox, Regla pH of Antagel.

Houden deze klachten aan, raadpleeg absoluut je huisarts om zuurbindende medicijnen of maagzuurremmers
te vragen, anders kan je slokdarm ontstoken raken en merk je dat het steeds erger wordt en je steeds
minder kunt eten en eerder klachten krijgt. Bovendien verpest het je zwangerschap….en dat is niet nodig!

Zwangerschapsmasker: zie huidveranderingen

Zwangerschapsstriemen: zie striae

Zwangerschapssuiker of zwangerschapsdiabetes
Tegenwoordig wordt daar steeds strenger op gecontroleerd. Deze vorm van suikerziekte komt
speciaal voor in de zwangerschap en is meestal na de geboorte direct weer over. Het treedt op in
1-2 % van de gevallen. Deze ziekte hoort eigenlijk niet onder het kopje kwaaltjes: het moet altijd
begeleid worden door een deskundige en kan bestaan uit een dieet en/of medicijnen.
Als er niet begeleid wordt, loop je meer risico op zwangerschapsvergiftiging. De baby is vaak groter
dan normaal en kan na de bevalling een te lage suikerspiegel hebben. Dit wordt begeleid en je hoeft je er
geen zorgen om te maken.

Zware benen
Bachbloesemremedies: Hornbeam (Haagbeuk)

Gebruik: 2 druppels puur, of in een glaasje water en slokjes verdeeld over de dag opdrinken of:
2-4 druppels in een pipetflesje van 30 ml en daarvan 4 maal daags 4 druppels in een schone mond
(dus 30 min voor het eten of 1 uur erna).
Gebruik Rescue Remedy: 2 druppeltjes puur indien nodig of een paar druppeltjes in een glaasje
water en gedurende de dag opdrinken. Overdosering kan niet.

Meer weten over de Bachbloesemtherapie: zie de buttons links (in www.bodymindspirit.nl) of klik hier

En hier doe je het allemaal voor!!

Complicaties tijdens zwangerschap of bevalling en hoe deze te voorkomen

Let op: voor informatie over borstvoeding en het oplossen van problemen rond dit onderwerp:
zie de button "borstvoeding"

*Vroeggeboorte
*Neem voldoende rust! Bij meer dan 10 harde buiken per dag, moet je je melden bij de deskundige.
Die moet dan bekijken of je het rustiger aan moet doen of dat dit komt door bijvoorbeeld een groeispurt van de baby. Er kunnen soms ook andere (onschuldige) oorzaken zijn, maar het moet gecontroleerd worden.
*gebruik Ultra vitamine C 500 mg complex (2 maal daags 1 capsule) om een voortijdige bevalling te
voorkomen. Houd je aan de richtlijnen voor gezonde voeding en neem extra voedingsupplementen (zie boven)

*Zwangerschapvergiftiging
*Consulteer direct een arts bij een van de volgende symptomen: gevoel van een band om de buik, sterretjes zien, erge hoofdpijn, erge buikpijn of rugpijn die plots komt opzetten, je plots heel beroerd voelen. Direct een arts raadplegen, ook ’s nachts. Zeker als er een verhoogde bloeddruk en/of eiwit in de urine is vastgesteld.

Tips:
*gebruik de volgende voedingssupplementen (liefst onder begeleiding van orthomoleculair therapeut of arts, dit kan in BODY MIND & SPIRIT, de voedingssupplementen zijn echter gewoon bij de apotheek te halen, zijn veilig in de zwangerschap en onderstaande producten worden dringend aanbevolen om erger te voorkomen):

*Neem 3 maal daags 1 tablet Orthobasis
*Gebruik vitamine C als magnesiumascorbaat van AOV (3 maal daags 2000 mg of meer)
*Gebruik ATP-norm van AOV: 1 maal daags 1 capsule: Dit helpt de verhoogde bloeddruk te normaliseren.
*Gebruik Hepanorm van AOV: 2 maal daags 1 capsule om de lever te helpen ontgiften (heel belangrijk,
als de lever in de problemen raakt ontstaat het Hellp-syndroom dat zeer ernstig is voor zowel moeder als kind.
*gebruik MSM forte van AOV: 2 maal daags 1 capsule. Dit helpt ook ontgiften.
*Neem een vitamine B-complex of vitamine B6 als pyridoxaal 5 fosfaat 50 mg van AOV: 2 maal
daags 1 tablet
*Neem Visolieforte 550 van AOV: 2 maal daags 1 capsule:( dit helpt de bloeddruk te normaliseren)

Bij leverproblemen:
*Biothion van AOV: 2 maal daags 1 capsule op een lege maag! Dit remt de leverbeschadiging.

Verdere ondersteuning:
*Endonorm van AOV: 2 maal daags 1 capsule: verbetert de werking van het hormonale systeem.
*gebruik eventueel Spirulina tabletten, maar dan in plaats van een multivitaminepreparaat.

Over de voeding:
*Eet bij een beginnende zwangerschapsvergiftiging voedsel dat rijk is aan kalium (zoals bananen).
*Drink dagelijks rauwe bietensap.
*Voeg jong paardebloemblad toe aan salades: een uitstekende bron van calcium en kalium om de
nieren te activeren.

HELLP-syndroom
In Nederland krijgen ongeveer 10.000 vrouwen per jaar tijdens hun eerste zwangerschap hoge bloeddruk en/of zwangerschapsvergiftiging. Deze zaken gaan zeker niet altijd samen overigens!
Gelukkig zijn de deskundigen er meestal op tijd bij.
*Consulteer direct een arts bij een van de volgende symptomen: gevoel van een band om de buik
of pijn boven in de buik, sterretjes of vlekjes zien, tintelingen,(erge) hoofdpijn, misselijkheid,
je lichaam houdt vocht vast, (erge) buikpijn of rugpijn die plots komt opzetten, je plots heel beroerd voelen.
Direct een arts raadplegen, ook ’s nachts. Zeker als er een verhoogde bloeddruk en/of eiwit in de
urine is vastgesteld.
*Een ernstige vorm van zwangerschapvergiftiging is het HELLP-syndroom (hemolyse, Elevated Liver Enzymes and Low Platelets). Dit betekent, dat het er sprake is van een afbraak van rode bloedcellen, stoornissen aan de leverfunctie en een verlaging van het aantal bloedplaatjes.

Genezing van het HELLP-syndroom is niet mogelijk. De aanstaande moeder wordt pas beter als
de baby geboren is. Daarom moet de zwangerschap beëindigd worden.
De oorzaak is niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat de kans op herhaling groot is
(al is dat ook weer niet altijd het geval) en erfelijkheid ook een rol speelt. Een grotere kans
op deze ernstige complicatie geven diabetes, reuma en van te voren vastgestelde hoge bloeddruk.
Ook kunnen bepaalde aandoeningen een rol spelen, zoals afwijkingen aan de bloedsomloop,
stofwisselingsstoornissen of bloedstollingsstoornissen. Door nog voor je zwanger bent (en een half jaar na je vorige bevalling) te onderzoeken of deze risicofactoren aanwezig zijn, kan er bijtijds een risio-analyse gedaan worden. (alleen als je tijdens je vorige zwangerschap het HELLP-syndroom hebt gehad, kun je voor dit onderzoek in aanmerking komen).

Voor meer informatie: Stichting HELLP-syndroom, Postbus 636, 3800 AP Amersfoort. Tel. 0529-427000

Handige Adressen
*je kunt in BODY MIND & SPIRIT terecht voor therapieën als: Bachbloesemremedies,
orthomoleculaire voeding en voedingsupplementen, Prognos meridiaandiagnose en therapie en
voetereflexzônetherapie.
*Voor een acupunctuurbehandeling in verband met klachten, om de weeën op gang te brengen
of voor pijnbestrijding tijdens de bevalling:
NVA: Nederlandse Acupunctuurvereniging: tel 033-4616141, email: nva@acupunctuur.nl
of de NAAV: Nederlandse Artsen Acupunctuur Vereniging: tel. 030-2524006, www.naav.nl,
email: info@naav.nl
Over het HELLP-syndroom: Stichting HELLP-syndroom, Postbus 636, 3800 AP Amersfoort.
Tel. 0529-427000